Z tego artykułu dowiesz się, jakie warunki powinieneś spełnić, aby uzyskać decyzję o uznaniu za obywatela polskiego, jak powinieneś przygotować wniosek i co zrobić, gdybyś otrzymał decyzję o odmowie uznania za obywatela polskiego.
W poniedziałkowy poranek do kancelarii wszedł mężczyzna z lekko wytartą teczką pod pachą. Mówił po polsku płynnie, choć z obcym akcentem, który zdradzał lata spędzone poza granicami kraju. W Polsce pracował od dawna, tu założył rodzinę, tu płacił podatki i tu planował przyszłość swoich dzieci. A jednak – jak sam powiedział – ,,formalnie wciąż jestem tylko gościem’’.
Jego historia nie jest wyjątkowa. Za suchym, urzędowym pojęciem uznania za obywatela polskiego kryją się konkretni ludzie, decyzje życiowe i często wieloletnie starania o stabilność oraz poczucie przynależności. To procedura, która łączy prawo administracyjne z codziennym doświadczeniem cudzoziemców, dla których Polska stała się domem.
Różne możliwości uzyskania obywatelstwa polskiego według polskiego prawa
W Polsce kwestie obywatelstwa są obecnie uregulowane w ustawie z 2 kwietnia 2009 roku o obywatelstwie polskim. Procedury związane z obywatelstwem mogą się wydawać skomplikowane, ponieważ za każdą życiową sytuacją cudzoziemca stoi inna procedura prowadząca do uzyskania obywatelstwa i różne organy, do których należy składać wnioski.
Po krótce, te procedury to:
- Uznanie za obywatela polskiego to podstawowy tryb nabycia obywatelstwa przez cudzoziemców, którzy od dłuższego czasu są związani z Polską, opiera się na odpowiednio długim, legalnym i nieprzerwanym pobycie w Polsce na podstawie np. zezwolenia na pobyt stały albo zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE, konieczna jest także udokumentowana znajomość języka polskiego. Decyzja jest wydawana przez Wojewodę i jest możliwość jej zaskarżenia.
- Nadanie obywatelstwa polskiego przez Prezydenta RP – Prezydent podejmuje taką decyzję w pełni uznaniowo, nie jest związany żadnymi sztywnymi przesłankami ustawowymi, nie musi uzasadniać swojej decyzji. Od odmowy nadania obywatelstwa nie przysługują środki odwoławcze. Procedura ta nie przewiduje konieczności spełniania konkretnych wymogów (np. okresu pobytu w Polsce czy znajomości języka polskiego). Procedurę tą stosuje się wobec osób o szczególnych zasługach dla Polski (np. sportowców, naukowców, artystów) albo wobec osób, których sytuacja życiowa uzasadnia nadanie obywatelstwa z pominięciem standardowych warunków.
- Przywrócenie obywatelstwa polskiego – jest to procedura adresowana do osób, które posiadały obywatelstwo polskie, ale utraciły je przed 1 stycznia 1999 r. na podstawie obowiązujących wówczas przepisów (np. wskutek nabycia innego obywatelstwa). Decyzję w tej sprawie wydaje Minister Spraw Wewnętrznych i jest to decyzja, od której można się odwoływać.
- Potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego – to procedura, która dotyczy osób, które faktycznie mają polskie obywatelstwo, ale nigdy nie posiadały dokumentów, które by to potwierdziły. Innymi słowy, w tej procedurze nie ,,nadaje się’’ obywatelstwa, a stwierdza, że dana osoba je posiada. Dotyczy to najczęściej potomków polskich emigrantów, urodzonych za granicą. Decyzję w tej sprawie wydaje wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy w Polsce, a jeżeli takiego miejsca nie ma – Wojewoda Mazowiecki.
Jakie warunki trzeba spełnić, aby otrzymać obywatelstwo polskie w procedurze uznania?
Procedura uznania za obywatela polskiego jest przewidziana dla cudzoziemców, którzy przebywają w Polsce od dłuższego czasu, na podstawie zezwoleń na pobyt i spełniają pewne, dodatkowe warunki. Konkretnie, zgodnie z obecnie obowiązującą ustawą o obywatelstwie polskim będą to cudzoziemcy, którzy m.in.
- przebywają w Polsce nieprzerwanie od co najmniej 3 lat na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE, prawa stałego pobytu, a dodatkowo posiadają w Polsce stabilne i regularne źródło dochodu oraz tytuł prawny do zajmowania lokalu mieszkalnego
- przebywają w Polsce nieprzerwanie od co najmniej 2 lat na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE, prawa stałego pobytu, którzy pozostają od co najmniej 3 lat w związku małżeńskim zawartym z obywatelem polskim lub nie posiadają żadnego obywatelstwa
- przebywają w Polsce nieprzerwanie od co najmniej 2 lat na podstawie zezwolenia na pobyt stały, które uzyskali w związku z posiadaniem statusu uchodźcy nadanego w Polsce
- są małoletni (poniżej 18 lat) i przebywają w Polsce na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE lub prawa stałego pobytu, przy czym jedno z rodziców jest obywatelem polskim, a drugi rodzic – nieposiadający obywatelstwa polskiego – wyraził zgodę na to uznanie
- przebywają w Polsce nieprzerwanie i legalnie od co najmniej 10 lat i posiadają zezwolenie na pobyt stały, zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE lub prawo stałego pobytu i dodatkowo posiadają w Polsce stabilne i regularne źródło dochodu oraz tytuł prawny do zajmowania lokalu mieszkalnego
- przebywają w Polsce nieprzerwanie od co najmniej roku na podstawie zezwolenia na pobyt stały, które uzyskali w związku z polskim pochodzeniem lub posiadaną Kartą Polaka.
Czy ubiegając się o obywatelstwo polskie w procedurze uznania musisz wykazać, że znasz język polski ?
Gdy ubiegasz się o uznanie za obywatela polskiego, konieczne jest, abyś znał język polski. Wyjątek to małoletni, poniżej 18 roku życia – oni nie muszą spełniać tego wymogu.
Twoja znajomość języka polskiego powinna być potwierdzona urzędowym poświadczeniem, na poziomie biegłości językowej co najmniej B1. Co to oznacza w praktyce ? Takim urzędowym poświadczeniem jest certyfikat, wydawany przez Państwową Komisję do spraw Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jako obcego, uzyskiwany po zdaniu egzaminu. Certyfikat możesz otrzymać także bez konieczności zdania egzaminu np. gdy ukończyłeś studia prowadzone w języku polskim albo uzyskałeś stopień doktora na podstawie rozprawy doktorskiej napisanej i obronionej w języku polskim
Znajomość języka polskiego możesz także potwierdzić w inny sposób – tj. dołączając do Twojego wniosku o uznanie z obywatela polskiego świadectwo ukończenia w Polsce szkoły (przy czym nie może być to szkoła policealna) albo świadectwo ukończenia szkoły za granicą z wykładowym językiem polskim.
Jak przygotować wniosek o obywatelstwo polskie w procedurze uznania?
Aby ubiegać się o uznanie za obywatela polskiego powinieneś przygotować wniosek, w którym wskażesz swoje dane osobowe, adres zamieszkania, informację o swoich źródłach utrzymania w Polsce, mieszkaniu, czy informacje o Twoich osiągnięciach zawodowych, działalności politycznej i społecznej. We wniosku powinieneś także podać dane Twojego małżonka (jeśli go masz), a także informacje o tym, czy wcześniej ubiegałeś się o nabycie polskiego obywatelstwa i czy posiadałeś w przeszłości polskie obywatelstwo. Wniosek powinieneś także uzasadnić.
Do wniosku powinieneś także dołączyć dokumenty, w których potwierdzisz okoliczności, na które się powołujesz, dotyczące m.in. – informacji o źródłach utrzymania (np. Twoja umowa o pracę), twoich osiągnięć (np. zdane egzaminy zawodowe), Twojego małżonka (odpis aktu małżeństwa). Pamiętaj także, aby do wniosku dołączyć dokument, w którym potwierdzisz znajomość języka polskiego czyli certyfikat znajomości języka polskiego na poziomie co najmniej B1 albo świadectwo ukończenia szkoły w Polsce, ewentualnie świadectwo ukończenia szkoły z wykładowym językiem polskim za granicą. Do wniosku powinieneś dołączyć także swoją fotografię.
Pamiętaj także, aby wniosek o uznanie za polskiego obywatela złożyć na urzędowym formularzu. Ten formularz znajdziesz pod tym linkiem : kliknij tu .
Kiedy i gdzie złożyć wniosek o obywatelstwo polskie w procedurze uznania ?
O polskie obywatelstwo możesz ubiegać się w każdym czasie, oczywiście po upływie wymaganych okresów pobytu w Polsce – zależnie od Twojej osobistej sytuacji. O tych wymaganych okresach pobytu w Polsce, po których możesz ubiegać się o polskie obywatelstwo przeczytasz (albo już przeczytałeś 😊) powyżej.
Gdzie składasz wniosek o uznanie za obywatela polskiego ? Do Wojewody. Wojewodów w Polsce mamy szesnastu, czyli tyle ile Województw 😊 Zgodnie z przepisami powinieneś wniosek złożyć do Wojewody właściwego ze względu na Twoje miejsce zamieszkania. Jeżeli więc mieszkasz w Polsce w Warszawie, złóż swój wniosek do Wojewody Mazowieckiego, a jeżeli mieszkasz np. w Krakowie – do Wojewody Małopolskiego.
W jakich sytuacjach Wojewoda odmówi Ci uznania za obywatela polskiego?
Wojewoda odmówi Ci uznania za polskiego obywatela w sytuacji, gdy nie spełnisz koniecznych wymogów (przeczytasz o nich powyżej). Przykładami takiej sytuacji może być – brak udokumentowania znajomości języka polskiego, niespełnienie wymogu nieprzerwanego pobytu w Polsce przez wymagany czas, brak wykazania, że posiadasz w Polsce stabilne i regularne źródło dochodu czy brak tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego.
Wojewoda odmówi Ci także uznania z obywatela polskiego, jeżeli stanowiłoby to zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo dla ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Tych okoliczności Wojewoda nie ocenia samodzielnie. W ramach prowadzonego postępowania, przed wydaniem decyzji Wojewoda zwróci się do Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego lub innych organów i zasięgnie o Tobie informacji niezbędnych do oceny tych okoliczności.
Co zrobić, jeżeli otrzymasz decyzję odmawiającą Ci uznania za obywatela polskiego ?
Jeżeli otrzymasz decyzję odmawiającą Ci uznania za obywatela polskiego – możesz się od niej odwołać. Odwołanie możesz złożyć w terminie 14 dni od dnia, kiedy decyzja zostanie Ci doręczona. Organem odwoławczym (czyli tym, który rozpatrzy Twoje odwołanie) jest Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji. Odwołanie powinieneś złożyć do Ministra, za pośrednictwem Wojewody, który wydał Twoją decyzję. Oznacza to, że odwołanie składasz u Wojewody (albo wysyłasz je na jego adres), jednocześnie wskazując, że adresatem jest Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji. Brzmi skomplikowanie 😊 ? W piśmie zawierającym odwołanie w miejscu przeznaczonym na oznaczenie adresata napisz w ten sposób :
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Za pośrednictwem
Wojewody (np.) Mazowieckiego
Wojewoda Mazowiecki będzie miał 7 dni na przekazanie Twojego odwołania Ministrowi, wraz z aktami sprawy, którą prowadził. Jeżeli Wojewoda uzna, że Twoje odwołanie zasługuje w całości na uwzględnienie, może też w tym terminie 7 dni wydać nową decyzję, w której uwzględni Twoje żądanie.
Najczęściej zadawane pytania
Co to znaczy ,,nieprzerwany pobyt w Polsce’’ wymagany dla uzyskania obywatelstwa polskiego w procedurze uznania ?
Co to znaczy ,,nieprzerwany pobyt w Polsce’’ zostało zdefiniowane w art. 195 ust. 4 ustawy o cudzoziemcach. Nie oznacza to, że nie możesz z Polski w ogóle wyjechać. Aby pobyt w Polsce był uznany za ,,nieprzerwany’’, nie możesz z Polski wyjechać na zbyt długi czas. Konkretnie : Twój pobyt w Polsce będzie uznany za nieprzerwany, jeżeli żadna z przerw w nim nie będzie dłuższa niż 6 miesięcy i wszystkie przerwy w okresie stanowiącym podstawę do uznania za obywatela polskiego nie przekroczą łącznie 10 miesięcy. W wyjątkowych sytuacjach będziesz mógł przekroczyć te 10 miesięcy łącznych pobytów poza Polską np. powołując się na Twoją szczególną sytuację osobistą wymagającą Twojej obecności poza Polską, o ile trwała ona nie dłużej niż 6 miesięcy.
Jakie wymogi powinna spełnić fotografia dołączana do wniosku o uznanie za obywatela polskiego ?
Fotografia osoby, której dotyczy wniosek o uznanie za obywatela polskiego powinna być : nie uszkodzona, kolorowa, o wymiarach 4,5 cm × 3,5 cm, wykonana w ciągu ostatnich 6 miesięcy, na jednolitym jasnym tle, mająca dobrą ostrość oraz pokazująca wyraźnie oczy i twarz od wierzchołka głowy do górnej części barków, tak aby twarz zajmowała 70–80% fotografii; fotografia ma przedstawiać osobę bez nakrycia głowy i okularów z ciemnymi szkłami, patrzącą na wprost z otwartymi oczami, nieprzesłoniętymi włosami, z naturalnym wyrazem twarzy i zamkniętymi ustami.
Ile zapłacisz za wydanie decyzji o uznaniu za obywatela polskiego?
Za wydanie decyzji o uznaniu za obywatela polskiego zapłacisz opłatę skarbową w wysokości 1000 PLN. Z opłaty są zwolnione wnioski o uznanie za obywateli polskich osób małoletnich (poniżej 18 roku życia). Jeżeli korzystasz ze wsparcia pełnomocnika, dodatkowo zapłacisz 17 PLN za złożenie dokumentu pełnomocnictwa.
Jak długo będziesz czekał na decyzję o uznaniu za obywatela polskiego?
Ustawa o obywatelstwie polskim wskazuje, że termin na załatwienie sprawy dotyczącej uznania za obywatela polskiego wynosi 6 miesięcy od dnia wpływu wniosku do Wojewody. W praktyce te terminy są dłuższe. Do tego terminu nie będzie wliczony też czas, w którym Wojewoda będzie oczekiwał na informację Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego czy innych organów dotyczącą tego, czy uznanie Cię za obywatela polskiego nie będzie stanowiło zagrożenia dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego.
Julia Dolińska
radca prawny
Photo by Aliaksandra Yadzeshka